Wyszukiwarka
Historia
Cmentarz w Borowicach
Droga Sudecka
Stare pocztwki
Geografia - - - - - - Geologia
Wody powierzchniowe
Ochrona przyrody - Dojazd
Plany Borowic Mapy okolic
Klimat i pogoda
Zabudowania - Mieszkacy
Flora - - - - - - - - - - - Fauna
Gitar i Pirem (Borowice)
Kulinaria regionalne
Gastronomia i sklepy
Baza noclegowa
Imprezy sportowe
Galerie zdj i filmw
Instytucje, kontakty
Koci i Parafia Sosnwka
Poegnania
Sownik nazw wasnych
Monografia Borowic
Internet w Borowicach
Likier Karkonoski


Przesieka - ssiedzi zza lasu

Przesieka.pl


Pikarze
Gitar i ...
Wybory
Apel Polegych
Niebezpieczne miejsca
Grskie MP Masters
Zebrania wiejskie
WOP

Polski

English

Deutsch

esk


Cmentarz winiw niemieckiego obozu w Borowicach
- jecw wojennych rnych narodowoci i robotnikw przymusowych z Polski, budowniczych Drogi Sudeckiej, zmarych i zamordowanych w latach 1939-1945 przez niemieckich stranikw

Bita droga lena dolin rzeki Kacza, czca Podgrzyn z Borowicami, powstaa dziki nadleniczemu ksicemu dbr Schaffgotsch'w - Mayntz'owi - w latach 1902-1904. Droga ta zostaa pokryta asfaltem w 1937 roku. Czesi wybudowali drog czc Szpindlerowy Myn z Przecz Karkonosk w latach 1914-1921. Niemcy dokonali aneksji Czechosowacji w 1938 roku i mieli zamiar poczy lsk i czesk stron Karkonoszy. Bya to z pewnoci inwestycja o charakterze strategicznym i miaa znaczenie militarne. Pod koniec lat trzydziestych rozpoczto budow Drogi Sudeckiej od Borowic w kierunku Przeczy Karkonoskiej (tam, gdzie znajduj si schroniska: polskie Odrodzenie i czeska pindlerova bouda).


Cmentarz w Borowicach - widok oglny

Prace zlecono legnickiej firmie H. Plschke. Wzniesiono zabudowania dla robotnikw w lesie pomidzy Borowicami a Przesiek, w Dolinie Myi, na obszarze okoo dwch hektarw, na wysokoci 635 m n.p.m.


Obz budowy Drogi Sudeckiej pod koniec lat trzydziestych, w tle gra Czoo 874 m n.p.m.

W czasie drugiej wojny wiatowej zabudowania przeksztacono pocztkowo w obz robotnikw przymusowych Arbeitskommando nr 374, a pniej w obz jeniecki, ktrego winiowie w nieludzkich warunkach budowali Drog Sudeck.

Ju w padzierniku 1939 roku przywieziono tam pierwsz grup polskich robotnikw, ktrym zlecono budowanie barakw dla mieszkacw przyszego stalagu.

20 kwietnia 1940 roku przyby do Jeleniej Gry transport 2000 Polakw ze lska, wywiezionych z Sosnowca, Bdzina i Olkusza do prac przymusowych. Cz z nich w liczbie okoo 100 osb osadzono w Borowicach z przeznaczeniem do prac ziemnych przy budowie Drogi Sudeckiej w pobliu obozu oraz zatrudniono w warsztatach obozowych - lusarskim i stolarskim.

W lipcu 1940 roku na Przecz Karkonosk przybyo 250 belgijskich jecw wojennych, ktrzy zamieszkali w budynku dawnego niemieckiego urzdu celnego oraz 500 jecw wojennych, ktrych ulokowano w obozie przy Borowicach. Jecy Ci byli wykorzystywani gwnie do budowy Drogi Sudeckiej. Do koca lutego 1941 roku Wehrmacht zwolni wikszo jecw belgijskich, a ich miejsce zajo okoo 200 jecw francuskich na kilka miesicy. Jesieni 1941 sprowadzono okoo 400 jecw radzieckich.


Jecy wojenni i przymusowi robotnicy przy budowie Drogi Sudeckiej

Cywilny obz pracy zlikwidowano w roku 1943 i wtedy robotnikw polskich wywieziono, a na ich miejsce sprowadzono jecw wojennych: polskich, rosyjskich, francuskich, belgijskich i duskich ze Stalagw nr VIIIE i nr 308 w witoszowie oraz nr VIIIC z agania, nr VIIIA ze Zgorzelca i Wojcieszyc. Przecitny stan osobowy wynosi okoo 700 mczyzn, w tym okoo 300 Francuzw. Teren obozu by dobrze strzeony, ogrodzony drutem kolczastym, z wieyczkami wartowniczymi. Jecw wojennych ulokowano w kilkunastu drewnianych barakach. Roboty budowlane nadal prowadzia firma z Legnicy, a nadzr nad robotnikami sprawowali oficerowie SS.

Praca przy budowie Drogi Sudeckiej bya bardzo cika. Winiowie i jecy kruszyli kilofami skay na tucze do budowy drogi gwnej. Na Drodze Sudeckiej zbudowano trzy bardzo masywne mosty: nad Kacz, Myj i Podgrn, z jezdniami szerokoci okoo 11 metrw. Przy marnym wyywieniu, od cikiej pracy ponad siy i z zimna, ludzie umierali z wycieczenia i chorb. Epidemia tyfusu plamistego dziesitkowaa ludzi. Niemcy nie zdyli jednak urzeczywistni swoich planw i na przeomie lat 1944 - 1945, na skutek przybliania si frontu, doprowadzili do likwidacji obozu. Pozostaych przy yciu jecw, ktrzy szczliwie przetrwali gd, bicie i maltretowanie - rozstrzelano. czn ilo zmarych jecw ocenia si na 800 - 1000 osb. 40 jecw pochowano we wsplnej mogile nieopodal obozu. W masowych grobach bez oznacze na tutejszym cmentarzyku pogrzebano okoo 500 - 600 osb rnych narodowoci. W 1945 roku okoo 70 osb przeniesiono do Przesieki. Ich los pozostaje nieznany. Baraki rozebrano i spalono tak, e pozostay tylko kamienie wskazujce miejsca, gdzie byy usytuowane.

Obecnie na terenie dawnego obozu mona rozpozna fundamenty budynkw murowanych np. kuchni, spaszczenia po barakach oraz cieki wyoone kamieniami, a take dwa okrge obiekty - jakby zbiorniki lub cysterny.

Na terenie cmentarzyka dokonano dwch czciowych ekshumacji w 1956 i 1970 roku. Wiadomo, e pogrzebani byli onierzami. wiadcz o tym znalezione przy nich przedmioty: guziki wojskowych mundurw oraz identyfikatory ze Stalagu 308.


Szcztki jecw odkryte w wyniku ekshumacji 27 padziernika 1970 roku

Na cmentarzyku w Borowicach znajduje si 38 bezimiennych mogi z dbowymi krzyami, oznaczonymi odnalezionymi identyfikatorami obozowymi, obudowanych cementowymi krawnikami i jeden duy zbiorowy grb. Drogowskaz przy Drodze Sudeckiej i tablica pamitkowa wmurowana w granitowy gaz informuj turystw o charakterze tego miejsca.

W latach siedemdziesitych projektowano dokoczenie budowy Drogi Sudeckiej, ktra poprzez Przecz Karkonosk utworzyaby koow arteri komunikacyjn midzy Polsk i Czechosowacj. Projekt ten zosta zaniechany. W tym czasie jedynie pokryto nawierzchni istniejcego odcinka Drogi Sudeckiej asfaltem.


Mapka przebiegu Drogi Sudeckiej, lokalizacji obozu i cmentarzyka w Borowicach

Obecnie za skrzyowaniem Drogi Sudeckiej z niebieskim szlakiem, ktry wiedzie z Przesieki na Przecz Karkonosk, przez okoo kilometr droga jest szeroka, utwardzona i mona byoby rzec - gotowa do uytkowania. Przez nastpny kilometr Droga Sudecka zmienia si w ciek, przy ktrej znajduj si way kamieni - zapewne jest to materia przygotowany ponad 60 lat temu do budowy dalszego odcinka. Potem cieka staje si ju trudna do przebycia i zawraca na pnocny-wschd przecinajc niebieski szlak. Ostatni odcinek przed Przecz Karkonosk, dugoci okoo ptora kilometra, jest take utwardzony na szerokoci kilkunastu metrw. Od strony czeskiej do Przeczy Karkonoskiej prowadzi szeroka, asfaltowa szosa jezdna.


Turystki przy tablicy

W 2007 roku cmentarzyk w Borowicach zosta gruntownie wyremontowany przez autorw portalu www.Borowice.pl przy wsppracy karkonoskiego forum serwisw internetowych http://forum.Przesieka.pl , portalu www.Przesieka.pl oraz Rady Ochrony Pamici Walk i Mczestwa w Warszawie, Nadlenictwa nieka w Kowarach oraz Urzdu Gminy w Podgrzynie.



Friedhof mit Grbern von Insassen des deutsches Lagers Baberhuser
- von Kriegsgefangenen verschiedener Nationalitten und Zwangarbeitern aus Polen, gestorbenen durch Entbehrungen und Krankheiten oder ermordet von den deutschen Wrtern whrend der Bauarbeiten der "Spindlerpassstrae" in den Jahren 1939 - 1945

Ein befestigter Weg durch die Wlder im Bcheltal, der Giersdorf mit Baberhuser verbindet, wurde dank Oberforster Mayntz von Graf Schaffgotsch in den Jahren 1902-1904 errichtet. Dieser Weg wurde im Jahr 1937 asphaltiert. Auf der Tschechoslowakischen Seite erbaute man die Spindlerpassstrae von Spindelmhle bis zum Spindlerpass in den Jahren 1914-1921. Nachdem Deutschland 1938 die Tschechoslowakei annektierte, fasste man den Plan, die schlesische und bhmische Seite des Riesengebirges miteinander zu verbinden, sicherlich auch eine strategische Entscheidung von militrischer Bedeutung. Noch Ende der dreiiger Jahre wurde mit dem Bau der Spindlerpassstrae von Baberhuser in Richtung Spindlerpass begonnen (an der Stelle der Bauden: dem schlesischen Jugendkammhaus "Rbezahl" und der bhmischen Spindlerbaude).

Die Arbeiten wurde an die Liegnitzer Firma H. Plschke vergeben. Auf einer Flche von ca. 2 ha errichtete man im Seiffenwassertal in 635 m Hhe, zwischen Baberhuser und Hain, zahlreiche Gebude und Arbeiterunterknfte.


Errichtung des Waldlagers an der Spindlerpassstrae Ende der dreiiger Jahre; im Hintergrund der Stirnberg (874 m)

Whrend des zweiten Weltkriegs wurden die Gebude zuerst als Lager fr Zwangsarbeiter (Arbeitskommando Nr. 374) und spter als Stalag (Kriegsgefangenenlager) genutzt, dessen Insassen unter grausamen Bedingungen beim Bau der Spindlerpassstrae eingesetzt wurden.

Bereits im Oktober 1939 erfolgte der Einsatz des ersten Trupps polnischer Arbeiter, der die Baracken fr das neue Stalag erbauen musste.

Am 20. April 1940 wurden ca. 2000 aus Oberschlesien (zumeist aus Sosnowiec, Bdzin und Olkusz) stammende Polen als Zwangsarbeiter nach Hirschberg gebracht. Etwa 100 Personen brachte man nach Baberhuser, um Erdarbeiten beim Bau der Spindlerpastrae in der Nhe des Lagers auszufhren oder um sie als Schlosser und Tischler in der Lagerwerksttte zu beschftigen.

In Juli 1940 trafen auf dem Spindlerpass 250 belgische Kriegsgefangene ein, die in dem ehemaligen deutschen Zollamt untergebracht wurden. Desgleichen trafen 500 Kriegsgefangene ein, die in den Lagern bei Baberhuser untergebracht wurden. Die Gefangenen wurden hauptschlich beim Bau der Spindlerpassstrae eingesetzt. Bis Ende Februar 1941 entlie die Wehrmacht die meisten belgischen Kriegsgefangenen in ihre Heimat und es kamen noch etwa 200 franzsische KG fr einige Monate. Im Herbst 1941 bezogen etwa 400 sowjetische KG die Lager.


Kriegsgefangene und Zwangarbeiter beim Bau der Spindlerpassstrae

Das Arbeitslager fr Zivilpersonen wurde im Jahr 1943 geschlossen. Die polnischen Zwangarbeiter wurden durch Kriegsgefangene ersetzt. Es handelte sich dabei um polnische, russische, franzsische, belgische und dnische Kriegsgefangene aus dem Stalag Nr. VIIIE und Nr. 308 in Neuhammer am Quais, sowie aus dem Stalag Nr. VIIIC in Sagan, Nr. VIIIA in Grlitz und aus Voigtsdorf. Durchschnittlich 700 Mnner (hiervon ca. 300 Franzosen) lebten im Lager, welches gut bewacht, durch Stacheldraht begrenzt und von mehreren Wachttrmen umgeben war. Die Kriegsgefangenen selbst wohnten in mehr als 10 Holzbaracken. Die Bauarbeiten selbst standen weiterhin unter der Leitung der Liegnitzer Firma. Fr die Bewachung und das Lagerkommando waren SS- Offiziere zustndig.

Die Arbeiten beim Bau der Spindlerpassstrae waren sehr schwer und mhsam. Die Gefangenen mussten die Steine fr den Schotter beim Bau der Haupttrasse mit Spitzhacken brechen und drei sehr massive Brcken errichten: ber das Bchelwasser, Seiffenwasser und Mittelwasser, mit der Fahrbahn sogar ca. 11 Meter breit. Aufgrund der mangelnden Ernhrung, der ber die Krfte der Menschen hinausgehenden Schwersrarbeit und bitteren Klte starben die Leute durch Erschpfung und Krankheiten. Eine von Fleckfieber ausgelste Epidemie dezimierte die Gefangenen. Das Bauvorhaben kam ins Stocken, und die Deutschen schafften es nicht, ihre Plne wie vorgesehen auszufhren. Ende 1944 / Anfang 1945, als die Front im Osten immer nher rckte, wurde das Lager aufgelst. Die verbliebenen, noch lebenden Gefangenen, welche aus irgendwelchen glcklichen Umstnden den Hunger, die unmenschlich harte Arbeit und Misshandlungen der Aufseher berlebt hatten, wurden erschossen. Die gesamte Zahl der verstorbenen Gefangenen schtzt man auf 800 - 1000 Personen. 40 Gefangenen wurden in einem gemeinsamen Grab in der Nhe des Lagers begraben. Ca. 500 - 600 Personen unterschiedlicher Nationalitt wurden in einem Massengrab auf dem hiesigen Friedhof beerdigt. Im Jahr 1945 erfolgte die Umbettung von ca. 70 Personen nach Hain an einen bisher unbekannten Ort. Die Baracken wurden abgerissen und verbrannt. Nur die Fundamentplatten zeigen die Stellen, an denen sie ursprnglich standen.

Heute erkennt man auf dem ehemaligen Lagergelnde nur die Grundmauern der aus Stein errichteten Gebude z.B. Kche, Barackenfundamente, die Reste der Verbindungswege sowie zwei runde Objekte, berreste von Behltern oder eines Wasserreservoirs.

Auf dem Friedhof in Baberhuser wurden in den Jahren 1956 und 1970 Exhumierungen durchgefhrt. Daraus ergab sich, dass es sich bei den Toten um Soldaten handelt. Die dabei gefundenen Gegenstnde wie z.B. Uniformknpfe und Plaketten weisen auf das Stalag Nr. 308 hin.


Die sterblichen berreste von Gefangenen nach der Exhumierung am 27. Oktober 1970

Auf dem Friedhof in Baberhuser befinden sich heute 38 namenlose Grber mit Kreuzen aus Eichenholz, welche mit den gefundenen Stalagplaketten bezeichnet und mit Zementbordsteinen umrandet sind, sowie ein groes Massengrab. Verschiedene Wegweiser nahe der Spindlerpassstrae sowie eine an einem Granitblock angebrachte Gedenktafel unterrichten die Touristen ber die Vergangenheit dieses Gelndes.

In der siebzigen Jahren wurde die Fertigstellung des Baus der Spindlerpassstrae neu projektiert, welche eine Verkehrsverbindung zwischen Polen und der Tschechoslowakei schaffen sollte. Dieses Projekt wurde wieder gestoppt und lediglich die Oberflche der Strae neu asphaltiert.


Verlauf der Spindlerpassstrae, der Lage des Lagers und des Friedhofs in Baberhuser

Ab der Kreuzung der Spindlerpassstrae mit dem blaumarkierten Wanderweg nach Hain ist der Weg heute noch auf einer Strecke von ca. 1 km befestigt, - und man knnte sagen - zur Nutzung fertig gestellt. Danach geht er in einen breiteren Pfad ber, an dessen Seite sich mehrere Steinhaufen befinden, bei denen es sich hchstwahrscheinlich um Rohmaterial handelt, das vor ber 60 Jahren fr den Ausbau des nchsten Abschnitts der Passstrae vorbereitet war. Danach ist der Weg schwer begehbar, dreht in nord-stliche Richtung und kreuzt den blau- markierten Wanderweg. Der letzte, 1,5 km lange Teil vor dem eigentlichen Spindlerpass, ist dann wieder sehr robust ausgebaut und mehr als 10 Meter breit. Auf der bhmischen Seite besteht die Spindlerpassstrae aus einer breiten, gut ausgebauten Asphaltstrae.

Im Jahr 2007 wurde der Friedhof in Baberhuser von den Autoren der Internetseite www.Borowice.pl von Grund auf renoviert, mit dankbarer Untersttzung des Internet Forums der Region Riesengebirge http://forum.Przesieka.pl , Internetseite www.Przesieka.pl und Der Rat fr den Schutz der Erinnerung an die Kmpfe und das Mrtyrertum in Warschau, Oberforsterei nieka in Kowary (Schmiedeberg) sowie dem Gemeindeamt in Podgrzyn (Giersdorf).

Deutsche Version haben die Freunde aus Limburgerhof in Deutschland korrigiert.



The cemetery of prisoners of the German camp in Borowice
- prisoners of war of different nationalities and Polish forced labourers, builders of the Sudecka Road who died or were murdered in 1939-1945 by German watchmen

The forest track of Kacza Valley connecting Podgrzyn with Borowice was brought to existence in 1902-1904 thanks to Mayntz - the ducal forester of Schaffagotschs. The road was covered with tarmac in 1937. From 1914 Czechs were building the road connecting Szpindlerowy Myn with Karkonoska Saddle the track was successfully finished in 1921. In 1938 Germany annexed Czechoslovakia and therefore had the ambition to merge Silesian and Czech part of Karkonosze Mountains. Without any doubts it was a strategic investment of high military importance. In the end of the 30s the built of the Sudecka Road (from Borowice in the direction of Karkonoska Saddle - the place where there are two shelters: Polish Odrodzenie and Czech pindlerova bouda) was begun.

The work was commissioned to the company H. Plschke from Legnica. Suitable buildings for the workers appeared in the forest between Borowice and Przesieka in the Myja Valley, on the area of two hectares, at the hight of 635 m above sea level.


The camp for Sudecka Road builders the end of the 30s Czoo Mountain (874m) in the background

During the Second World War the buildings were converted into, first, a camp for forced labourers Arbeitskommando no. 374 and, second, a war-prisoners camp, the workers of which built the road in extremely hard conditions.

Already in October 1939 the first group of Polish labourers was brought to Borowice. The workers were to build barracks for future prisoners of the stalag.

On 20th April 1940 about 2000 Poles were transported from Silesia (particularly Sosnowiec, Bdzin and Olkusz) to Jelenia Gra for forced labour. A fraction of them approximately 100 people were settled in Borowice to work over the built of the Sudecka Road and in ironworker and carpenter workshops located in the camps neighbourhood.

In July 1940 250 Belgian war prisoners, who had lived in the former German custom house, and 500 other prisoners arrived to Karkonoska Saddle and were also settled in the camp of Borowice. They were forced mainly to work over the built of the road. By the end of 1941 Wehrmacht released most of Belgian prisoners who were replaced by 200 French ones for a couple of months. In autumn 1941 400 Soviet prisoners joined.


War prisoners and forced labourers building the Sudecka Road

The civilian camp was liquidated in 1943. Polish labourers were moved and their place was taken by Polish, Russian, French, Belgium, and Danish war prisoners from the Stalag no. VIIIE and no. 308 in witoszw, no. VIIIC in aga and no. VIII in Zgorzelec and Wojcieszyce. The average numer of prisoners in the camp was about 700 men, including 300 French. The area of the camp was well-guarded, surrounded by barbed wire and additionally secured by guard towers. The prisoners slept in over a dozen of wooden barracks. The work was still coordinated by the company from Lednica, but the task of prisoners supervision was taken by SS officers.

The labour was very hard. Using pickaxes in stone-pits they had to crash rocks for the broken stone needed for the built of the main road. On the Sudecka Road three massive bridges were built: over Kacza River, Myja River and Podgrna with tracks of the breadth of 11 m. Given bad feeding, tremendously hard work and cold people suffered from emaciation and illnesses and died. The putrid fever epidemic decimated people. Eventually, Germans did not succeed in fulfilling their plans and between 1944 and 1945, due to the front moving forwards, led to the camps liquidation. The war prisoners who managed to survive hunger and oppression were shot. It is estimated that the overall number of dead prisoners oscillated between 800 and 1000 people. 40 prisoners have been buried in a common tomb hard upon the camp. 500-600 people of different nationalities have been buried in mass unmarked graves on the area of this cemetery. In 1945 about 70 people were moved to Przesieka. Their fate is still unknown. The Barracks were pulled down and burned so that on the place they once stood remained only stones.

Nowadays on the area of the former camp it is possible to recognise, apart from the basements of stony buildings (the kitchen), flattenings remainders of barracks, stony paths and two strange objects something that seems to be stony containers or cisterns.

The dead were exhumed in 1956 and in 1970. We know that the buried people were soldiers. Things which were found next by them: buttons of soldiers uniforms or two identifications entitled Stalag 308 can be treated as an evidence.


Remains of the prisoners discovered as a result of an exhumation of 27th October 1970

On the cemetery in Borowice there are 38 anonymous graves with oak crosses marked with found camp identifiers, surrounded by cement curbstones and one mass tomb. A sign-post and a tablet embedded in a granite stone inform the tourists about the character and meaning of the place.

In the 70s appeared an idea and a project of finishing the built of the Sudecka Road, which through Karkonoska Saddle, would create a new circular communication highway of Karkonosze between Poland and Czechoslovakia. The project has been given up. In that period the surface of existing road was only covered with tarmac.


A map illustrating the run of the Sudecka Road and the location of the camp and the cemetery in Borowice

Nowadays behind the crossroad of the road with the blue track connecting Przesieka with Karkonoska Saddle there is one kilometer long wide and indurate segment of the Sudecka Road, which is ready to be used. Through the next kilometer Sudecka Road changes into a patch, by which stone banks are visible. It is probably the material, which was prepared 60 years ago for further built. Later the path becomes hard to be passed and turns in North-East direction crossing the blue track. The last part before Karkonoska Saddle of the length of 1.5 km has also been hardened. From the Czech side to Karkonoska Saddle runs a broad tarmac road.

In 2007 the cemetery in Borowice was thoroughly renewed by the authors of the website www.Borowice.pl cooperating with the forum http://forum.Przesieka.pl, the website www.Przesieka.pl and the Fight and Martyrdom Protection Council in Warsaw, nieka Forestry in Kowary and the Departament of Podgrzyn Commune.

English version prepared by Marysia uszpiska.




, , 1939-1945

, , , - 1902-1904 . 1937 . 1914-1921 , . 1938 , , . . , 30 , ( 2 : ).

. .. 2 635 .


30 , (. ) 874

374, , .

1939 , .

20 1940 2000 , . , 100 , , .

1940 250 , . , 500 . . 1941 ( ) , 200 . 1941 400 .



1943 , , , , VIIIE 308 . (. ), VIIIC . (. ) VIIIA . (. ) . (. ). 700 , 300 . , . 15 . , - .

. . , 3 11 . , , . . , 1944-45 - . , , , . 800 1000 . 40 . 500-600 . 1945 70 . , - .

, ; , ; , , , - , , .

2 1956 1970 . , - , : , 308.


, 27 1970

38 , , . , , , .

70 , . . .


,

, , , , . , , 60 . , -, . 1.5 10 . .

2007 www.Borowice.pl http://forum.Przesieka.pl , www.Przesieka.pl , ; ; .

, , .



Hbitov vz nmeckho tbora v Borovicch
- vlench zajatc rznch nrodnost a polskch astnk nucench prac na vstavb Sudetsk silnice, kte zahynuli nebo byli zavradni nmeckmi dozorci v letech 1939-1945

Zpevnn lesn cesta dolm eky Kacza, spojujc Podgrzyn a Borovice byla zbudovna dky nadlesnmu Mayntzovi hrabte von Schaffgotsch v letech 1902-1904. V roku 1937 byla vyasfaltovna. ei vybudovali silnici spojujc pindlerv Mln s Krkonoskm sedlem v letech 1914-1921. V roce 1938 dovrili Nmci anexi eskoslovenska a mli zmr propojit slezskou a eskou stranu Krkono. Jednalo se zajist o investici strategickho charakteru a vojenskho vznamu. Ji ped koncem tictch let byla zapoata stavba Sudetsk cesty z Borovic smrem ke Krkonoskmu sedlu (v mstech, kde se nachz polsk bouda Odrodzenie a esk pindlerova bouda).

Prce byly sveny legnick firm H. Plschke. V lese mezi Borovicemi a Przesiekou, v dol eky Mya, byla ve vce 635 m n. m. na ploe kolem 2 hektar vybudovna etn ubytovac zazen pro dlnky.


Pracovn tbor Sudetsk cesty na konci tictch let, na pozad hora Czoo 874 m n. m.

V dob 2. svtov vlky byly budovy uvny zpotku jako tbor nucench prac (Arbeitskommando . 374) a pozdji jako zajateck tbor, jeho vzni budovali v nelidskch podmnkch Sudetskou cestu.

Ji v jnu 1939 byla na msto dopravena prvn skupina polskch dlnk, kte museli postavit barky pro obyvatele budoucho lgru.

20. dubna 1940 dorazil do Jelen Gory transport 2000 Polk ze Slezska, svezench ze Sosnowce, Bedziny a Olkusze na nucen prce. st z nich, v potu asi 100 osob, byla nasazena v Borovicch na zemn prce pi stavb Sudetsk cesty pobl tbora nebo zamstnna v tborovch dlnch jako zmenci a truhli.

V ervenci 1940 pilo na Slezsk sedlo 250 belgickch vlench zajatc, kte byli ubytovni v budov nkdej nmeck celnice a dle 500 vlench zajatc umstnch do lgru u Borovic. Vzni byli nasazovni zejmna na budovn Sudetsk cesty. Do konce nora 1941 propustil Wehrmacht vtinu belgickch zajatc a na jejich msto na nkolik msc nastoupilo kolem 200 zajatc francouzskch. Na podzim 1941 osdlilo lgr asi 400 zajatc sovtskch.


Vlen zajatci a astnci nucench prac pi stavb Sudetsk cesty

Civiln pracovn tbor byl zruen v roce 1943, polt dlnci byli odvezeni a byli nahrazeni polskmi, francouzskmi, belgickmi a dnskmi vlenmi zajatci z lgr . VIIIE a . 308 ve Swietoszowu, jako i . VIIIC v Zagani, . VIIIA ve Zgorzelci a Wojcieszycch. Prmrn poet osob inil kolem 700 mu, z toho asi 300 Francouz. zem tbora bylo peliv steeno, bylo obehnno ostnatm drtem, se strnmi vemi. Vlen zajatci bydleli v nkolika devnch barcch. Stavebn prce nadle provdla firma z Legnice a dozor dlnk provdli dstojnci SS.

Prce na vstavb Sudetsk cesty byla velmi tk. Vzov a zajatci krumpi drtili kmen na trk pro stavbu hlavn silnice. Na Sudetsk cest byly vybudovny ti velmi pevn mosty: pes Kaczu, Myju a Podgrnu s kou vozovky kolem 11 metr. Mizern stravovan a tkou prac suovan lid podlhali vyslen a nemocem. Tak je decimovala epidemie skvrnitho tyfu. Nmcm se vak nepodailo jejich plny uskutenit a na pelomu let 1944 1945 v dsledku pibliovn se fronty tbor zlikvidovali. Zbvajc peiv vzn, kte astn pekali hlad, bit a patn zachzen, postleli. Celkov poet zahynulch vz se odhaduje na 800 a 1000. tyicet zajatc bylo pochovno ve spolenm hrob nedaleko tbora. V masovch hrobech bez oznaen na zdejm hbitov bylo pochovno 500-600 osob rznch nrodnost. Roku 1945 bylo asi 70 osob peneseno do Przesieky. Jejich osud zstv neznm. Barky byly rozebrny a spleny tak, e zbyly pouze kameny oznaujc msta, kde byly budovy umstn.

V souasnosti lze na zem nkdejho tbora rozeznat zklady zdnch budov, nap. kuchyn, bark, jako i kameny vykldan spojovac chodnky a t dva kruhov objekty - snad ndre nebo cisterny.

V arelu hbitova byly provedeny dv sten exhumace, v letech 1956 a 1970. Je znmo, e pohben byli vojci. Svd o tom pedmty u nich nalezen: knoflky vojenskch uniforem a tak oznaen z trestnho lgru 308.


Pozstatky zajatc odkryt pi exhumaci 27. jna 1970.

Na hbitov v Borovicch se nachz 38 bezejmennch hrob s dubovmi ki oznaenmi tborovmi znakami, obestavnmi betonovmi obrubnky a jeden velk masov hrob. Ukazatel u Sudetsk cesty a pamtn deska osazen do ulovho bloku informuj turisty o pbhu tohoto msta.

V sedmdestch letech 20. stolet se projektovalo dokonen Sudetsk cesty, kter by pes Krkonosk sedlo vytvoila dopravn tepnu mezi Polskem a eskoslovenskem. Teno projekt byl zastaven a dostalo se pouze na pokryt nejvrchnj sti cesty asfaltem.


Mapka vvoje Sudetsk cesty, umstn tbora a hbitova v Borovicch

Za kenm Sudetsk cesty s modrou turistickou znakou, kter vede z Przesieky na Krkonosk sedlo, je dnes v seku asi jednoho kilometru cesta irok, zpevnn a, dalo by se ci, pipravena k vyuit. V dalm kilometru se cesta mn ve stezku, podl kter le hromady kamen - zajist materil pipraven ped vce ne 60 lety pro stavbu dalho seku. Pot se stezka ji stv patn schdnou a zat na severovchod, protnajc modrou znaku. Posledn sek ped pindlerovm sedlem v dlce asi pldruhho kilometru je tak zpevnn v dlce nkolika set metr. Z esk strany na pindlerovo sedlo vede irok sjzdn asfaltov silnice.

V roce 2007 byl hbitov v Borovicch dky autorm portlu www.Borowice.pl, Rad ochrany vlench pamtek a hrdinstv ve Varav, Lesn zprv Snka v Kowarech a Mstnmu adu v Podgrzyn od zkladu opraven.

esk verze pochz od ptel z Hradce Krlov, esko.



Z wizji lokalnej przeprowadzonej 1 sierpnia 1941 roku: "Spindlerpastrae: Die Firma Pltschke hat etwa bei 6,5 km ein groeres gut ausgebautes Lager. In ihm sind z.Zt. 130 franzsische Kriegsgefangene untergebracht. (Die Firma Chemische Werke hat ebenfalls ein Lager in der Gegend von 13 km. Dort und in den Zollhusern auf em Kamm sind 137 franzsische Kriegsgefangene, 61 tschechische Zivilarbeiter und 10 deutsche Stammarbeiter untergebracht. Bei dem niederschlesischen Teil sind z.Zt. nur 54 Franzosen und 20 Tschechen ttig.) Beide Lager, also das der Firma Pltschke und das der Firma Chemische Werke knnen wesentlich strker belegt werden. In das untere Lager sollen bis zu 500 kriegsgefangene Russen kommen, das obere Lager kann durch Erweiterung in den Zollhusern bis zu 450 Kriegsgefangene aufnehmen. Es wre sehr erwnscht, wenn diese Verstrkung sehr bald vorgenommen wrde."

"1 VIII 1941, Droga Sudecka: Firma Pltschke na okoo 6,5 kilometrze ma duy i dobrze rozbudowany obz. W nim znajduje si w chwili obecnej 130 francuskich jecw wojennych. Firma Chemische Werke (Zakady Chemiczne) take ma obz w odlegoci 13 km. Tam i w domach celnych na grzbiecie znajduje si 137 francuskich jecw wojennych, 61 czeskich pracownikw cywilnych oraz 10 niemieckich pracownikw staych. Przy czci dolnolskiej pracuje obecnie tylko 54 Francuzw i 20 Czechw. Oba obozy, a wic firmy Pltschke oraz firmy Chemische Werke, mog by obsadzone znacznie liczniej. Do dolnego obozu powinno dotrze do 500 rosyjskich jecw wojennych, obz grny poprzez rozszerzenie o domy celne moe przyj do 450 jecw wojennych. Byoby bardzo podane, aby te wzmocnienia nastpiy bardzo szybko."

Budowniczy Heinrich Plschke prowadzi w latach 30. XX w. firm budowlan. Jej waciciel mieszka w Legnicy, przy Martin-Luther Strae 23 (ul. Rataja), natomiast siedziba firmy miecia si przy Dovestrae 12 (ul. Kociuszki). Heinrich Plschke specjalizowa si w budownictwie drogowym, robotach ziemnych oraz w pracach z betonem i elbetonem. By jednym z wykonawcw w czasie budowy autostrady. (rdo: liegnitz.pl)



W dniu 27 padziernika 2009 roku, o godzinie 12:00, odby si Apel Polegych na cmentarzu jecw w Borowicach.

W dniach 16-18 sierpnia 2009 roku grupa harcerzy z XXIX dzkiej Druyny Harcerskiej z Hufca ZHP d rdmiecie, z pomoc materialn z Gminy Podgrzyn (pdzle, lakier, farba, itp.), odnowia cmentarzyk. Oczyszczono i pomalowano dbowe krzye oraz drewniany pot z postaciami, pomalowano betonowe obmurwki bia farb, wyplewiono chwasty i uporzdkowano ziele. Bardzo dzikujemy!
Galeria zdj znajduje si tutaj: harcerski remont - sierpie 2009 r.

Galerie zdj z Apeli Polegych: 2008, 2007.

Halina Cychol - Cmentarz w Borowicach - Sobieszw 1991

Jest takie miejsce w Sudetach,
gdzie gwiazdy bursztynowe paciorki nieba
muskaj cisz, krzye zawisy w bezruchu
midzy obokiem a przepastn zieleni.
Tu, wcinici w gbokie milczenie ziemi
le oni; Znad Sekwany i Wogi, z Brukseli,
sponiewieranej butami odakw Warszawy,
lepi na wiato, nieczuli na wo igliwia,
gusi na szept strumienia zapomniani.

Przechodniu! Id, Powiedz Polsce!
A potem zerwij piecz milczenia z ust ziemi
i upro wiatr o modlitw do zbolaych krzyy
za nich nierozpoznanych i nieopakanych,
ktrych woanie o lito utono w bezradnoci nieba,
przy cichym przyzwoleniu wyniosych gr
i bezdusznych strzelistych modrzewi.
A teraz od lat tu le wyzwoleni na zawsze
z tuaczki, poniewierki i rozpaczy,
o czym piewaj ptaki i wyrose z ich koci drzewa
przy Sudeckiej Drodze.


Przemwienie pka Edwarda Jakubowskiego wygoszone w trakcie Apelu Polegych w Borowicach w dniu 6 listopada 2008 r.:

"Szanowni Gospodarze dzisiejszej bardzo podniosej patriotycznej uroczystoci, Drodzy Kombatanci z Pocztami Sztandarowymi, Szanowni Zacni Gocie, Droga Modziey z pocztami sztandarowymi, wszyscy tu obecni.

Przybylimy tu, na to szczeglne miejsce - cmentarz w Borowicach, jecw wojennych rnych narodowoci i robotnikw przymusowych Drogi Sudeckiej, zmarych oraz zamordowanych w latach tragicznej w skutkach II wojny wiatowej, by odda hod tym, ktrzy tu spoczywaj snem wiecznym. Na cmentarzyku tu znajduje si 38 bezimiennych mogi obudowanych krawnikami i jeden duy zbiorowy grb. Pamitamy Apel polegych i dobrze zorganizowan uroczysto z ubiegego roku, ktra miaa miejsce 31.10.2007 r. W taki dzie jak dzisiejszy, u progu 90 rocznicy odzyskania przez Polsk Niepodlegoci, przywoujemy tych ktrzy polegli na wszystkich frontach wiata, ktrzy zginli w obozach koncentracyjnych, agrach i wizieniach, ktrzy zginli na nieludzkiej Ziemi - Golgocie Wschodu - w Katyniu, Ostaszkowie, Miednoje i setkach innych, ktrzy zmarli z godu, zimna, chorb i cikiej pracy.

Ogem na terenie III Rzeszy oraz 17 okupowanych pastw, hitlerowcy zorganizowali 9000 obozw i podobozw. Przez te obozy przeszo ok. 18 milionw Winiw i jecw wojennych z 30 krajw wiata, spord nich zgino ok. 11 milionw. Takie obozy, jak: Owicim, Majdanek, Buchenwald, Mauthausen, Dachau, Ravensbruck, Stutthof, Gross Rosen (Rogonica) i setki innych pozostan w pamici narodu polskiego na zawsze. Wrd zamczonych, zagodzonych, rozstrzelanych, spalonych ywcem, wydartych z rk matek i ojcw byy nasze polskie dzieci. Dzieci i modzie podobna do was tu obecnych. Dzieci Zamojszczyzny, odzi, Warszawy, Powstania Warszawskiego i setek innych miast i wsi. Te dzieci mogy wsplnie z nami budowa powojenne ycie.

Czas przemija niepostrzeenie szybko. To ju przeszo 63 lata od zakoczenia II Wojny wiatowej, ktra bya najkrwawsz i najcisz w caej 1000-letniej historii jakie przeywaa ludzko. ycie stracio 50 milionw ludzi, ok. 35 milionw Zostao rannych. Byy dziaania I i II Armii Wojska Polskiego, Polskich Si Zbrojnych na Zachodzie, Oddziaw Partyzanckich Armii Krajowej, BCH, AL i innych Oddziaw. Na drodze do zwycistwa byo Lenino i Monte Cassino. By Narwik, Tobruk, Warszawa, Wa Pomorski, Koobrzeg, Budziszyn, Berlin. Oddajc dzi hod polegym w latach 1939 1945 przywoujemy onierzy polskich wszystkich frontw oraz onierzy oddziaw partyzanckich, ktrzy spoczywaj na obcej Ziemi i Ziemi Rodzinnej.

Przywoujemy onierzy wielkiej koalicji antyhitlerowskiej, a wrd nich onierzy radzieckich, czeskich, woskich, francuskich, brytyjskiej wsplnoty narodw i innych narodw, ktrzy spoczywaj na Polskiej Ziemi. Od zarania dziejw walczylimy z wadcami niemieckimi, nawa szwedzka, Tatarami, Turkami, z zaborcami w okresie rozbiorw, za granicami naszego pastwa, w rnych powstaniach i plebiscytach. Wrogowie rozdzierali nasze polskie Ziemie. Musielimy w wielkim trudzie i cierpieniach przeywa cztery tragiczne rozbiory Polski, by na nowo y. Tym ostatnim podzielili si ssiedzi zachodni i wschodni. W czasie tych rozbiorw, wojen, powsta, szczeglnie tej ostatniej, nie byo polskiej rodziny, aby jej okrutny los nie dotkn. Mogiy znacz drog krzyow naszego Narodu w Europie, Afryce i Azji. Spltane i trudne czsto tragiczne s losy naszych rodakw, wyboiste s nasze polskie drogi. Obficie zostay zroszone pola Europy krwi swoich onierzy, ktrzy nie wybierali sobie wodzw i opcji politycznych. onierz bi si o dom rodzinny, ktrym bya i jest Polska. Bi si o kraj swoich ojcw, o mow polsk, o przyszo swoich dzieci. Na otarzu Ojczyzny skada to, co najdrosze - wasne ycie.

Przykadem i ladem II wojny wiatowej na naszej Ziemi w b. woj. jeleniogrskiego w Zgorzelcu, midzy dziesitkami wojennych cmentarzy, jest Cmentarz Bohaterw II Armii Wojska Polskiego, na ktrym spoczywa 3.423 oficerw, podoficerw i szeregowcw. 80 % z nich w chwili mierci nie przekroczyo 25 lat ycia. Zginli w ostatnich dniach wojny, kiedy wolny kraj budzi si do nowego ycia. Dnia 16.06 br. modzie trzech szk gimnazjalnych z Rawy Mazowieckiej woj. dzkie pod Pomnikiem Ora i na kilku mogiach polegych zoya kwiaty oraz zapalia znicze. Modzie zgorzelecka i ssiednich szk czyni to podczas wszystkich uroczystoci.

Polegli spoczywaj nieopodal Nysy uyckiej, gdzie w kwietniu 1945 r. walczyli o nowe granice dla Polski. W dniu 16 kwietnia 2005 r., w 60 rocznic forsowania Nysy uyckiej, 3 tysice modziey szk, zapalio na kadej mogile znicze.

Pragn Wam Polegli w imieniu ywych w dniu dzisiejszym - zameldowa, e Wasza Ofiara tak obficie zoona na Otarzu Ojczyzny, nie bya daremna. Mamy dzi Ojczyzn woln i niepodleg. Na drogach onierskich marszw i wsplnych bitew, tworzylimy histori. Szlimy naprzd po zwycistwo, szlimy po niepodlego. Ci, co polegli, zostawili po sobie wynik swojego wysiku Polsk. Niesychane byy rozmiary cierpie, jakie dozna nasz Nard w latach hitlerowskiej przemocy: potwornie przeraajce s liczby zamordowanych przez faszyzm Polakw - przeszo 6 milionw obywateli. Ale w tych latach krwi, przemocy i zbrodni nie cierpienie byo przecie wyznacznikiem naszych przyszych losw. Bya nim walka. Walka oglnonarodowa, nieubagana i bezkompromisowa, walka okupiona tysicami ofiar, ale prowadzona z wiar i nadziej w zwycistwo, ktre miao przyj i ktre przyszo po prawie 6 latach krwawych zmaga.

Maj 1945 roku by ju aktem dziejowej sprawiedliwoci zrodzonej w ramach wielkiej koalicji antyhitlerowskiej. Z ruin i zgliszcz odbudowalimy spalone miasta i wsie, m.in. Warszaw, Wrocaw, Szczecin i setki innych. Zrobi to nard Polski w tym pracowitym wielkim dziele czsto o godzie i chodzie nie zabrako kombatantw wszystkich frontw II wojny wiatowej. Niektrzy z nich s obecni na naszej patriotycznej uroczystoci. We wszystkich dziaaniach, gdzie rzuciy nas wojenne losy, gdziekolwiek laa si Polska Krew wszdzie szo o Ojczyzn, o ulice naszych miast, o strzechy Polskich Wsi, o mow Polsk i wiar Ojcw, Dziadw i Pradziadw. Historia nigdy nie szczdzia narodowi Polskiemu tragedii, rozpaczy i cierpie.

Szanowni zebrani,

Dobrze si stao, e w naszej podniosej patriotycznej uroczystoci uczestniczy mode pokolenie ze szk rednich i podstawowych ze swoimi wychowawcami. Pragniemy, abycie w przyszoci zachowali waciwy stosunek do pracy i patriotycznego umiowania Ojczyzny, dbajc o cigo historii i trwao naszej pastwowoci, aby wojna nigdy nie bya Waszym udziaem.

Koczc, niech mi wolno bdzie z tego szczeglnego miejsca pamici narodowej, zawoa o zgod narodow i zbiorowy wysiek kadej Polki i Polaka dla dobra Kraju.

Niech krew przelana na frontach II wojny wiatowej zawsze przemawia do pokole.

Tobie krwi ofiarnie przelana
niech bdzie wieczna chwaa.

Nigdy, nigdy wicej wojny!
"

Przemwienie Wjt Gminy Podgrzyn, Pani Anny Latto, wygoszone w trakcie Apelu Polegych w Borowicach w dniu 6 listopada 2008 r.:

"Rok temu - po raz pierwszy po dugim okresie przerwy powrcilimy na odremontowany cmentarz jecw wojennych w Borowicach z Apelem Polegych. Przyrzeklimy sobie wwczas, e ta doniosa ceremonia zostanie wpisana na stae do kalendarza wydarze naszej gminy. Jestem szczliwa, e tak wanie si stao i spotykamy si znowu w miejscu, gdzie spoczywaj ciaa robotnikw przymusowych z Polski, Belgii, Francji, Rosji i Danii, ktrzy zmarli pracujc w nieludzkich warunkach przy budowie Drogi Sudeckiej lub zostali rozstrzelani przez hitlerowcw w trakcie likwidacji obozu w 1945 roku.

Przed momentem uczestniczylimy we wsplnej modlitwie w intencji polegych, celebrowanej przez ks. Mariusza. Za chwil - ku czci bohaterw walczcych o nasz Ojczyzn na wszystkich frontach odczytany zostanie Apel Polegych, poprzedzony przepiknym programem artystycznym przygotowanym przez uczniw Gimnazjum Gminnego im. Janusza Korczaka w Sosnwce. Pomylmy przy tej okazji o tym, co wydarzyo si na tych ziemiach ponad 60 lat temu, dzikujc jednoczenie za to, e mamy woln Polsk i yjemy w demokratycznym i bezpiecznym pastwie.

Apel Polegych przypomina, uczy i wychowuje. Dlatego wanie, pamitajc o ofiarach jakie zoyli robotnicy przymusowi tego obozu oraz wszyscy walczcy o wolno naszej Ojczyzny starajmy si budowa wspln przyszo wybaczajc - bez nienawici, podziaw i granic. Tego wymaga od nas pami o tych, ktrzy w walce o wolno zapacili cen najwysz - wasn krew i ycie.

Wieczna im cze i chwaa!
"


Dziki kreatywnym i zaprzyjanionym ludkom zwizanym z Przesieka.pl na cmentarzyku pojawi si dyurny soik ze wieczkami i zapakami - do uytku odwiedzajcych cmentarz. Dzikujemy!



Midzy 2 a 24 maja 2008 r. nieznany sprawca usun z masztu flag belgijsk oraz ukrad 4 ruby masztw.

W czerwcu 2008 roku umieciem now flag belgijsk na maszcie i ruby masztw.






Majowe zdjcia cmentarzyka


W dniu 31 padziernika 2007 roku, o godzinie 12:00, odby si, po raz pierwszy w wolnej i niepodlegej Polsce, Apel Polegych na cmentarzu jecw w Borowicach. Zobacz galeri zdj.

Przemwienie ppka Janusza Greckiego wygoszone w trakcie Apelu Polegych:

"Szanowni Zebrani tu na cmentarzu ofiar nazizmu

Wystpuj w imieniu jeleniogrskich onierzy radiotechnikw oraz prezesa Zarzdu Okrgowego Zwizku Kombatantw Rzeczypospolitej Polskiej i Byych Winiw Politycznych.
Jestemy w tym miejscu, bo wiemy i najwitszym obowizkiem obywatelskim i po prostu ludzkim jest zoenie hodu pamici tym wszystkim, ktrzy spoczywaj tu, na tym cmentarzu i w innych nieznanych nam jeszcze miejscach na tej piknej karkonoskiej ziemi, tym wszystkim pozbawionym ycia przez oprawcw hitlerowskich lub zmarych w wyniku chorb i skrajnego wyczerpania w wyniku nieludzkiej pracy. I po to tutaj si zebralimy na apel wadz Gminy Podgrzyn.
Od zakoczenia wojny mino ju duo czasu, wystarczajco duo aby tamtym okrutnym czasom nadawa mniej emocjonalne znaczenie. Co raz mniej jest te osb, ktre pamitaj lata wojny, co raz mniej uczestnikw walki zbrojnej, tych dziki ktrym moemy cieszy si yciem w pokoju.
Dla mnie tamte lata s znane z opowiada rodzinnych, literatury i filmu. Dostarczaj one pewnego wyobraenia, jak traktowano na tych terenach jecw wojennych i przymusowych robotnikw. Przymusowym robotnikiem przez blisko 4 lata by te mj ojciec, tylko pracowa w innym miejscu. aden obraz filmowy, adne opowiadanie rodzinne, czy te nawet najlepsza literatura, nie przekae nam ogromu cierpienia jakiego doznawali ludzie, ktrzy budowali tutaj drog grsk i inne obiekty militarne na obszarze Sudetw. Ten cmentarz jest miejscem symbolicznym, upamitnia on tysice innych ofiar, ktrych miejsca spoczynku obecnie jeszcze nie znamy. T wiadomo musimy zachowa, patrzc na te groby.
Musimy take pamita o tym, e onierze Wojska Polskiego w 1945 roku z pen determinacj walczyli o jak najszybsze zakoczenie wojny, o wyzwolenie ostatnich rubiey zajmowanych przez niemieck machin wojenn, ktra do ostatnich dni na tych terenach, prowadzia eksterminacj jecw i winiw.
Po zakoczonej wojnie stra objli tutaj onierze 10 Sudeckiej Dywizji Piechoty baczc, aby ciko pokrzywdzonym przesiedlecom z Kresw Wschodnich Rzeczpospolitej i Sybirakom yo si na nowej ziemi bezpiecznie. To oni przesiedlecy, pierwsi zaczynali tu gospodarzy w przemyle i na roli. Oni take tworzyli zrby samorzdnoci w gminach na terenie Kotliny Jeleniogrskiej, take w Podgrzynie.
Dlatego s na dzisiejszej uroczystoci sztandary kombatanckie, po to by odda cze swoim wsptowarzyszom broni i zgadzonym osobom cywilnym spoczywajcym w sudeckiej ziemi.
Wiedz o tamtych strasznych czasach musimy zachowa dla nastpnych pokole, po to by staray si jak najusilniej budowa wiat bez wojen.
Potrzebna jest jednak zawsze jak najgbsza refleksja historyczna, t pobudzaj takie pomniki jak ten cmentarz. To jest kotwica zbiorowej pamici narodowej, ale w wymiarze o wiele szerszym, bo tutaj spoczywaj prochy take obywateli innych pastw europejskich, ktrym dzi take oddajemy nalen im cze.
Osobicie dla mnie to ogromny zaszczyt , e mogem wzi udzia w tej piknej patriotycznej uroczystoci i uczci pami ofiar zbrodni nazistw.
W imieniu wasnym i czonkw Stowarzyszenia RADAR oraz prezesa Zarzdu Rejonowego Kombatantw, dzikuj wadzom Gminy Podgrzyn oraz instytucjom i osobom prywatnym, ktre przyczyniy si do nadania nowego ksztatu temu cmentarzowi. Jest on ju w tej chwili pomnikiem pamici narodowej.
Skadam hod, spoczywajcym w tych grobach, i wszystkim innym w Sudetach ofiarom zbrodni ludobjstwa nazizmu hitlerowskiego.
Salutuj sztandarom kombatanckim - symbolom walki o Polsk woln i niepodleg.

Salutuj Wam Wielce Czcigodni Kombatanci.

Dzikuj za uwag.
"

Pokaz slajdw z remontu (zip 2,7MB)


Drogowskaz przy Drodze Sudeckiej

Zdjcia z Apelu Polegych

Przewodnik grski sudecki
Przewodnik Borowice Horsk prvodce po Krkonoskm nrodnm parku
Atrakcje turystyczne
Karkonoski Park Narodowy
GOPR - - - Lawiny - - - PTTK
Przejcia graniczne
Trasy piesze - - - - - - - GOT
Trasy rowerowe
Wypoyczalnia Grskich Rowerw Elektrycznych
Wypoyczalnia Grskich Rowerw Elektrycznych w Karkonoszach
Wycieczki samochodowe
Narciarstwo zjazdowe
Narciarstwo biegowe
Biegi przeajowe
Wspinaczka skakowa
Adventure racing - - - - MTB
Imprezy w Karkonoszach
Imprezy w Karkonoszach

Autorzy - - - Napisz do nas
Start z nami - Konta e-mail
Ksiga goci - Linki - Sondy
Statystyka - - - - - - - Forum
Wpisz swj email
Prawa autorskie
Reklama - - - - Reprodukcje

Piknik-ze-sztuka Piknik ze sztuk
Dziura w skale
Podgrzyn 30.08.2008
plener artystyczny!
Rajd-Karkonoski 23. Rajd Karkonoski
dwukrotnie OS
Borowice 31.08.2008
nie dogonili Francuza!
Dozynki Doynki gminne
Biesiadowanie bez granic
Mikw 06.09.2008
plon niesiemy!
Press-Challenge Mistrzostwa Polski
Dziennikarzy w Adventure
Bdkowice 18.10.2008
zajlimy 4 miejsce!
Apel-Poleglych-2008 Apel Polegych 2008
na cmentarzu jecw
Borowice 06.11.2008
Stacie do Apelu!
Sztolnie Sztolnie Kowary
kopalnie uranu
Kowary 19.07.2008
ciekawostka!
Gitara-i Gitar i ...
XX edycja, koncerty
Borowice 25.07.2008
w krainie agodnoci!
Jenny-Weisgerber Jenny Weisgerber
koncert pod Kaplic
Sosnwka 26.07.2008
oj, jak piknie!
Odpust-Sw-Anny Odpust w. Anny
msza i festyn
Sosnwka 27.07.2008
wygraem zakad!
Gorskie-MP Grskie Mistrzostwa
Polski w kol. szosowym
Borowice 02.08.2008
Maja Woszczowska!
Press-Challenge Powiatowe obchody
Dnia Straaka
Borowice 10.05.2008
sztandar i odznaczenia
Zjazd-Zabytkowych-Pojazdow-Pozarniczych Zjazd Zabytkowych
Pojazdw Poarniczych
Karpacz 05.07.2008
pompy na par!
Relikwie-Sw-Jana-z-Dukli Odpust w Kaplicy
w. Jana z Dukli
Borowice 05.07.2008
przekazanie relikwii!
Petla_Karkonosko-Izerska Ptla Karkonosko-Izer.
szosowcy i grale
Karkonosze 06.07.08
rekord Galiskiego!
Park-Miniatur Park Miniatur
zabytki Dolnego lska
Kowary 19.07.2008
szczerze polecamy!

Strona istnieje od 25 lutego 2004 r.
Ostatnich zmian na stronie dokonano w dniu 16 grudnia 2013 r.
POGODA Napisz do mnie
Wszelkie prawa zastrzeone © 2004-2013 Tomasz uszpiski